Tarifname–İstem Uyumsuzluğunun Hükümsüzlüğe Götüren Sonuçları
Patent ve faydalı model hukukunda istemler, buluş sahibinin talep ettiği koruma kapsamını belirleyen asli unsurdur. Tarifname, resimler ve özet teknik anlatımı destekleyen yardımcı unsurlar iken; hukuki korumanın sınırlarını çizen bölüm istemlerdir. Bu nedenle istemlerin nasıl yazıldığı, hangi unsurları içerdiği ve hangi unsurları dışarıda bıraktığı, belgenin kaderini doğrudan belirler.
Türk hukukunda bu yaklaşım uzun süredir yerleşiktir. Gerek mülga 551 sayılı KHK döneminde gerekse 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda istemlerin, tarifnameye dayanması ve tarifnamede açıklanan buluşun kapsamını aşmaması zorunlu tutulmuştur. İstem–tarifname uyumsuzluğu, yalnızca şekli bir eksiklik değil; doğrudan hükümsüzlük nedeni olarak kabul edilmektedir.
Uygulamada en sık karşılaşılan hata ise, tarifnamede ayrı ayrı açıklanan farklı varyasyonların, istemlerde tek bir zorunlu kombinasyonmuş gibi bir araya getirilmesidir. Aşağıda incelenen iptal edilmiş bir faydalı model dosyası, bu hatanın ne derece ağır sonuçlar doğurabileceğini açık biçimde göstermektedir.
İptal Edilen Faydalı Model
“Kurşun Geçirmez Kapı ve Pencere Alüminyum Profilleri”
1 Numaralı Bağımsız İstem
“Buluş konusu ürün kurşun geçirmez kapı ve pencere alüminyum profilleri ile ilgili olup, özelliği; kurşun geçirmez alüminyum kasa profili (1), kurşun geçirmez alüminyum kanat profili (2), kurşun geçirmez çelik levha (3), ikinci kurşun geçirmez çelik levha yerleştirilebilir kanal (4), kurşun geçirmez cam (5), kurşun geçirmez çelik levha üzeri kapı yüzey kaplama malzemesi (6) ve kör kasadan (7) oluşmasıdır.”
Bu istemde dikkat çeken husus, yedi teknik unsurun tamamının birlikte ve zorunlu biçimde korunmak istenmesidir. Bu açıklamaya göre bir kurşun geçirmez çelik kapı ya da pencerenin bu 7 özelliğin tamamına aynı anda sahip olması gereklidir. Ayrıca tarifname yazılırken de bu 7 özelliğin bir arada nasıl uygulandığının açıklanmış olması gerekir. İstemde kullanılan “oluşmasıdır” ifadesi, bu unsurların alternatif değil, aynı anda mevcut olması gereken unsurlar olduğunu hukuken kesinleştirir.
Tarifnamede Yapılan Açıklamalar
Tarifnamede ise buluş, tek bir yapılanma olarak değil; üç ayrı yapılandırma şeklinde açıklanmıştır:
“Faydalı modele ait tarifname takımında kurşun geçirmez alüminyum profil kullanarak oluşturulan üç farklı yapılanma;
- açılır pencere,
- kapı ve
- açılır olmayan pencere
olarak sunulmuştur.”
Bu üç yapılanmada kullanılan unsurlar ise tarifnamede şu şekilde ayrı ayrı açıklanmıştır:
Açılır pencere yapılanmasında:
“kurşun geçirmez alüminyum kasa profili (1), kurşun geçirmez alüminyum kanat profili (2), kurşun geçirmez çelik levha (3), ikinci kurşun geçirmez çelik levha yerleştirilebilir kanal (4), kurşun geçirmez cam (5)” (1, 2, 3, 4, 5)
Kapı yapılanmasında:
“kurşun geçirmez alüminyum kasa profili (1), kurşun geçirmez alüminyum kanat profili (2), kurşun geçirmez çelik levha (3), ikinci kurşun geçirmez çelik levha yerleştirilebilir kanal (4), kurşun geçirmez çelik levha üzeri kapı yüzey kaplama malzemesi (6)” (1, 2, 3, 4, 6)
Açılır olmayan pencere yapılanmasında:
“kurşun geçirmez alüminyum kasa profili (1), kurşun geçirmez çelik levha (3), ikinci kurşun geçirmez çelik levha yerleştirilebilir kanal (4), kurşun geçirmez cam (5), kör kasa (7)” (1, 3, 4, 5, 7)
Bu alıntılar şunu net bir şekilde gösteriyor; hiçbir yapılandırmada, 1 numaralı istemde talep edilen yedi unsurun tamamı birlikte hiç açıklanmamış.
Yargıtay Kararında Yapılan Tespit
Mahkeme incelemesinde bu uyumsuzluk açık biçimde tespit edilmiş ve karar gerekçesinde şu ifadeye yer verilmiş:
“Tarifname ve resimler incelendiğinde bahsedilen 7 unsurun tamamını içeren bir buluşun açıklanmadığı kesindir. Yani 1 numaralı istemde korunmak istenen ve 7 unsurun tamamının kullanıldığı bir yapılanmanın tarifnamede yer almadığı tespit edilmiştir.”
Bu tespit sonucunda faydalı model belgesi tamamen hükümsüz kılınmış ve sicilden terkin edilmiş.
Buradaki kritik nokta şu
Tarifnamede üç farklı alternatif yapılandırma açıklanmış olması, istemde bu yapılandırmaların zorunlu bir kombinasyon hâline getirilmesini hukuken meşru kılmamış. İstem, tarifnamenin “olası kombinasyonları”nı değil; açıkça açıklanmış teknik çözümü koruyabilir.
Bir Kelime, Bir Bağlaç ve “İmkânsız İstem” Sorunu
İstemlerde yazdığımız açıklamalar aleyhimize beklemediğimiz büyük sonuçlar doğurabilir. Kullanılan tek bir bağlaç, belgenin geçerliliğini doğrudan etkileyebilir.
Buna çarpıcı bir örnek, yangın/duman damperine ilişkin “imkânsız istemli” faydalı model dosyasında görülmekte.
Bağımsız 1 nolu istem
Bu ifade, iki farklı kapatma mekanizmasının aynı üründe birlikte bulunmasını zorunlu kılmaktadır.
Tarifnamede Yer Alan Açıklama
Oysa tarifnamede teknik açıklama şu şekilde:
Buradaki “ya da” ifadesi, teknik alanda bu mekanizmaların birbirinin alternatifi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Buna rağmen istemde;
“…özelliği; bünyesinde …. Sigortalı mekanizma grubu (1), bünyesinde …motorlu mekanizma grubu (2), klape … ve seramik contadan (9) meydana gelmesi ile karakterize edilir.”
açıklaması, teknik olarak var olmayan bir ürünü hukuki koruma altına alma sonucunu doğurmuştur.
Nitekim bir ihlal iddiası sebebiyle bilirkişi incelemesine ihtiyaç duyulduğunda bu durum ne kadar büyük bir soruna sebep olduğunu göstermiş. Tespit için gidilen iş yerinde iki mekanizmayı birlikte içeren bir ürüne rastlanmadığı için mahkeme ihlal olmadığına karar vermiş.
Patent/Faydalı Model başvurusu yapmadan önce istemler didik didik edilmeli her bir kelime üzerinde tartışılmalıdır. Bu detaylı kontrolü başvuru öncesinde yapmazsanız yaptığınız hatayı mahkemeden öğrenirsiniz ki bu artık hata düzeltme imkanının olmadığı noktadır.
Sorularınız için buraya tıklayın.